|
رسم الخط قرآن
طرز نگارش خطوط هر زبان را رسم الخط آن زبان گويند.
رسم الخط قرآن مجيد مطابق قواعد زبان عرب مي باشد و در صدر اسلام، آيات قرآن را با خط كوفي مي نگاشتند و در سال (310) قمري ابو علي محمد بن علي بن حسين مُقْله اثني عشري (متوفي 328) خط نسخ را ابتكار نمود و به سبب آساني و نيكويي رواج گرفت و جايگزين خط كوفي گرديد.
علامت گذاري حروف قرآن
به گفته بيشتر مورخين اولين كسي كه تمام قرآن را اعراب و حركت گذاري كرد، ابو الاسود دؤلي بود. وي علم صرف و نحو را از حضرت علي (ع) آموخت.
ابوحيّان توحيدي گويد: علي بن ابيطالب (ع) شنيد كه قـاري قـرآني آيات را بر غير وجه صحيح قرائت مي كند. اين مطلب حضرت را ناراحت ساخت. ابو الاسود دؤلي را فرا خواند، و به او پيشنهاد فرمود كه قاعده و نمونه و مقياسي براي مردم وضع كند، البته جهات مختلف مطلب را براي او باز و روشن نمود و زمينه كار را برايش فراهم كرد و نمونه هايي از قواعد را براي او بيان داشت.
نقطه گذاري حروف قرآن
مشهور است كه ابتكار نقطه گذاري و جدا نمودن حروف متشابه (مانند ب- ت- ث….) و تشخيص آن از يكديگر، در زمان عبدالملك بن مروان پنجمين خليفه بني اميّه صورت گرفته است. ليكن به طوري كه، مورخين متذكر شده اند از نقطه نظر تشابه حروف، محققاً نقطه گذاري قبل از اسلام نيز در ميان اعراب معمول بوده و محتمل است به تدريج قسمت اعظم آن از بين رفته و فراموش گرديده و هنگام بعثت رسول اكرم (ص) يكسره متروك شده باشد. چون خواندن قرآن، بدون نقطه مشكل بود و سبب اشتباه در قرائت مي گرديد، در نيمه قرن اول هجري درزمان عبدالملك بن مروان نقطه گذاري حروف قرآن به وسيله ابو الاسود دؤلي انجام گرفت، و به قولي اين عمل توسط "نصربن عاصم ليثي بصري" و "يحيي بن يَعْمُر عَدواني بصري قاضي خراسان" كه از شاگردان ابو الاسود دؤلي بودند انجام يافت. سپس ابو حاتم سجستاني نحوي و قاري ايراني ( متوفي248 قمري) علامت تشديد (ــّ) را وضع و ابداع كرد.
معني لغوي قرآن
قرآن در اصل مصدر است به معني خواندن. چنانكه در بعضي از آيـات معناي مصدري مراد است مثل "اِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ و قُرْانَهُ فَاِذا قَرَأْناهُ فَاتـَّبِعْ قـُرْانَهُ "
سپس قرآن عَلَم است ( اسم خاص) براي كتاب حاضر كه بر حضرت رسول (ص) نازل شده است به اعتبار آنكه خواندني است. قرآن كتابي است خواندني بايد آن را خواند و در معانيش دقت و تدبّر نمود. بعضي ها قرآن را در اصل به معني جمع گرفته اند كه اصل (قَرَءَ ) به معني جمع است در اين صورت مي توانند بگويند قرآن يعني جامع حقايق و فرموده هاي الهي. و نيزگفته اند از آن جهت قـرآن ناميده مي شود كه سوره ها را جمع نموده آنها را به يكديگر مي پيوندد.
معني لغوي آيه
اين كلمه داراي معاني گونا گوني است از جمله:
1- علامت و نشانه
2- جماعت
3- امر عجيب و شگفت آور
آيه قرآن به تناسب هر يك از معاني فوق، آيه ناميده شده است. از آن جهت كه:
الف) هرآيـه اي در قـرآن، نشانه صـدق و راستي آورنده آن، وعلامت عجز و ناتواني مخالفان و حاكي از انقطاع و جدايي آن از ما قبل و ما بعد آن است.
ب) آيه از جماعتي حروف و كلمات و يا جمله ها تشكيل شده است.
ج) هرآيه درهمان حد كوتاه محدود خود، ازنظر لفظ و مدلول درحد اعجاز قراردارد و عجيب و شگفت آوراست.
و در تعريف آيه مي توان گفت: آيـه عبارت از بخشي ازحروف و يا كلمات و يا جمله هايي است كه از طريق نقل و روايت، حدود آن مشخص شده است .
اولين كلمه قرآن كه نازل شده است
اولين كلمه اي كه از قرآن نازل شده است، "اِقْرَءْ" مي باشد به معني بخوان.
اولين و آخرين حرف قرآن
"ب" اولين حرف قرآن است (بِسْمِ الله…) و "سين" آخرين حرف قرآن در كلمه "النّاسْ" قرار دارد.
كلمه وسط قرآن
"وَلـْيَتَلَطَّفْ" كلمه وسط قرآن است و حرف"تاء" در آن حرف وسط قرآن به حساب مي آيد. اين كلمه در سوره كهف يعني سوره هجدهم قرآن قرار دارد و از جهت شمارش، قرآن را نصف مي كند. يعني حرف "تاء" كه بعد از"ياء" واقع شده نصفه قرآن است.
اقسام آيات قرآن
1- محكم: آياتي است كه معناي آن، خواننده و شنونده را بي نيازكند، و مراد و مقصود از ظاهرش فهميده شود، مانند: قٌلْ هُوَ الله اَحَدْ.
2- متشابه: عبارت از آيات و الفاظي است كه با صورت واحد داراي معاني متعدد باشد، و ازظاهرآنها مقصود به دست نيايد، مثل: يَدُاللهِ فَوْقِ اَيْديهِمْ.
3- ناسخ و منسوخ: نسخ يعني باطل كردن و ناسخ يعني باطل كننده و منسوخ يعني باطل شده، و در اصطلاح رفع و برداشتن حكم شرعي است. امام صادق (ع) مي فرمايند: ناسخ، آيات ثابت درعمل هستند و منسوخ آياتي كه قبلاً بر آن عمل مي شده و سپس آيه ديگري نازل و جايگزين آن گرديده است.
4- خاص: آياتي است كه درباره شخص معين و يا مورد خاص نازل شده باشد، مانند:يا اَيُّهَا الرَّسُول بَلِّغْ ما اُنْزِلَ اِلَيْكَ مِنْ رَّبِّكَ.
5-عام: برخلاف خاص، آياتي كه عموميت داشته و شامل تمام افراد باشد. مانند: يا اَيُّهَا النّاسْ…
6- مجمـل: آيـاتي را مي گويند كه بدون تفصيل نازل شده، و ازظاهرآيـه مـراد و معني و تفسيــرآن به صورت مفصل معـلوم نباشد، بلكه محتاج به توضيح باشد. مانند:بيشتر آياتي كه مربـوط به احكام است، مانند: اَقيمْوا الصَّلوة (نماز را بپا داريد)
7- ظاهر: منظور معاني ظاهري الفاظ آيات است، مثل: اِنَّ اللهَ بَصيرٌبِالْعِبادْ .
8- باطِنْ: بر خلاف ظاهر عبارت از معنايي است كه متناسب با ظاهرآيه از آيات استنباط شد كه بعد از تعقّـل و تفكـّر و اجتهاد صورت پذيرد.
9- مطلق: يعني رها شده، و در قرآن مجيد آياتي است كه بدون هيچ قيدي باشد، مانند: اِنَّ اللهَ عَلَي كُلِّ شَيْيٍ قَديرْ.
10- مُقَيَد:آياتي است كه مقيّد به خصوصيتي باشند مانند: وَللهِ عَلَي النّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مِنْ اسْتَطاعَ اِلَيْهِ سَبيلاً.
بعضي علوم قرآني
علم تفسير: براي تفسير معاني گونا گوني وجود دارد و از جمله امام فخررازي چنين تعريف نموده است:"تفسير علمي است كه درآن بحث مي شود ازالفاظ كلام پروردگار از جهت دلالت آنها برمراد و مقصود خداوند".
به عبارت ديگر تفسير دانشي است كه در بيان معاني آيات قرآن و اسباب نزول و محكم و متشابه و ناسخ و منسوخ و ديگر شوؤن آن گفتگو مي كند.
چاپ قرآن به وسيله غيرمسلمين
بعد از اختراع صنعت چاپ قرآن براي نخستين بار در شهر "بندقيه" در سال 1530 هجري به چاپ رسيد، ولي مقامات كليسا فرماني صادر كردند، داير بر اينكه همه نسخه هاي قرآن به محض از چاپ در آمدن معدوم گردند.
سپس هنكلمان (Hinkelman) در شهر هامبورگ در سال 1694 نسبت به چاپ قرآن اقدام كرد، پس از وي ماراكي (Marracci) در شهر پادو درسال 1698 بار ديگر قرآن را به چاپ رسانيد.
چاپ قرآن به وسيله مسلمانان
نخستين چاپ قرآن توسط مسلمانان در سال 1878 در شهر پطرزبورگ روسيه به همت مولاي عثمان صورت گرفت، و در همان زمان نسخه ديگري از قرآن در شهر قازان به چاپ رسيد. بعد نوبت به ايرانيان مي رسد و قرآن دو مرتبه در ايران چاپ سنگي مي شود، يكي در تهران در سال 1248 قمري و ديگري در تبريز در سال 1253.
تعداد ترجمه هاي قرآن به زبانهاي مختلف دنيا
آراگن 1
سوئدي 6
آفريقايي 6 با خط عربي 2 لاتين 4
آلباني 2
خميادو 35
آلماني 42
انگليسي 57
اوكراني 1
اسپرانتو 1
پرتقالي 4
بلغاري 2
بوشناقي با خط عربي 2، با خط روي 2 با خط لاتيني 9
لهستاني با خط عربي 1، با خط لاتيني 9
بوهيمي 3
تركي با خط لاتيني 23، با خط ايغوري قديم 3، با خط عربي 60
دانماركي چكسلواكي 3
روسي 11
روماني 1
ايتاليايي 11
فرانسوي 33
فنلاندي 1
لاتيني 42
|
